Recente publicaties

Als u suggesties voor deze rubriek heeft, wilt u dan een email sturen naar de redacteur van deze website (anton@antonschuurman.eu) met de relevante informatie: auteur, titel, uitgever, plaats van uitgave, prijs, pagina’s, isbn, eventueel waar te bestellen. We nemen deze titels dan ook op in onze Nieuwsbrief. 

2023

Lennert Savenije, Werk in uitvoering. De Nederlandsche Heidemaatschappij in crisis en oorlogstijd (Amsterdam: Querido, 2023) 463 p. ISBN 9789021469836

De Nederlandsche Heidemaatschappij heeft een traditie van gedenkboeken waarin vaak nogal aan zelffelicitatie wordt gedaan. Dit jaar is echter een boek verschenen waarin het verleden van de Heidemij kritisch bevraagd wordt. Lennert Savenije heeft uitgebreid en diepgaand onderzoek gedaan naar de rol van de Heidemij tijdens de depressie van de jaren dertig en de Tweede Wereldoorlog. Vooral de rol van president-directeur Staf ligt onder het vergrootglas. Hij moest zoals velen schipperen tijdens de bezetting en was zeker geen aanhanger van de nieuwe orde, maar maakte wel enkele vreemde uitglijders.

Jan Douwe van der Ploeg, Gesloten vanwege stikstof. Achtergronden, uitwegen en lessen (Gorredijk: Noordboek, 2023) 182 p. ISBN 9789464711370.

Jan Douwe van der Ploeg laat in een kort en boos boek zien hoe de huidige stikstofproblemen als het resultaat kunnen worden gezien van het landbouwbeleid van de laatste vijftig, zestig jaar, waar politiek, landbouworganisaties en volgens hem ook de Wageningse universiteit verantwoordelijk voor zijn.

Corrie Boschma-Aarnoudse, Boer en poorter in het veen. Waterland en de Zeevang in de Middeleeuwen (Heerhugowaard en Wormer: Uitgeverij Noord-Holland, 2022) 154 p. ISBN 9789492335357.

Corrie Boschma-Aarnoudse heeft een handzame synthese geschreven van het archeologisch en historisch onderzoek naar de ontginning en verdere agrarische en economische ontwikkeling van Waterland en de Zeevang tot het eind van de Middeleeuwen. Ze komt daarbij tot nieuwe inzichten.

Ewald Frie, Ein Hof und elf Geschwister. Der stille Abschied vom bäuerlichen Leben (München: C.H. Beck, 2023) 191 p. ISBN 9783406797170.

Ewald Frie, hoogleraar Nieuwste Geschiedenis in Tübingen, heeft de ondergang van de traditionele boerensamenleving in het Münsterland beschreven aan de hand van de geschiedenis van zijn eigen familie. Zoals voor veel boerenfamilies geldt, is nu niemand uit de familie nog werkzaam in de landbouw. Het is geen nostalgisch boek geworden, wat bijvoorbeeld blijkt als hij vertelt hoe zijn vader beertjes castreerde met zijn zakmes. Het boek is vorig jaar verschenen en nu al aan zijn veertiende druk bezig.

2022

Ronald Plantinga, Wit goud, groene woestijn. Zuivelproductie en het Friese landschap na 1945 (Gorredijk: Noordboek, 2022) 272 p. ISBN 9789056159504.

Ronald Plantinga promoveerde in Groningen op een proefschrift over de modernisering van de melkveehouderij en de coöperatieve zuivelindustrie in Friesland na de Tweede Wereldoorlog. Over de ecologische consequenties is de titel van de handelseditie glashelder.

A.A.B. van Bemmel, K.M. Cohen, J. van Doesburg, T. Hermans, J.H. Huiting, E.L. Poppe, J. Renes en K. van Vliet, De dam bij Wijk en het Kromme Rijngebied in de middeleeuwen (Hilversum: Verloren, 2022) 256 p. ISBN 9789464550191

Vorig jaar was het 900 jaar geleden dat de dam bij Wijk bij Duurstede werd aangelegd, waardoor de Kromme Rijn werd afgesloten. Dit maakte ontginningen in het gebied mogelijk en de aanleg van een nieuwe vaarweg naar Utrecht (de Vaartsche Rijn) noodzakelijk. Veertig jaar geleden verscheen over dit gebied de klassieker Het Kromme Rijngebied in de Middeleeuwen van Cornelis Dekker. Nu heeft een groep auteurs het gebied weer onder de loep genomen, waarbij aandacht besteed wordt aan landschap, samenleving en machtsverhoudingen voor en na de afsluiting.

Gerrit van Oosterom, Boeren op de buitenplaats. De relatie tussen landbouw en buitenleven in het Amstellands Arcadië (1640-1840) (Gorredijk: Noordboek, 2022) 510 p. ISBN 9789056158644.

Willemieke Ottens, Standhouden. Adellijk landgoederenbeheer in Nederland. De twintigste-eeuwse geschiedenis van Leuvenum en De Bannink (Gorredijk: Noordboek, 2022) 472 p. ISBN 9789056159160.

Gerard M.T. Trienekens, Gezien door de ijsvogel. Tachtig jaar zien en beleven in verhalen (2022)

‘Gezien door de IJsvogel. Tachtig jaar leven en beleven in verhalen’ van ons langjarig medelid, Gerard Trienekens, is geen typisch landbouw-historisch boek. De auteur is wel specialist op het terrein van de geschiedenis van het dagelijks leven en daarbinnen meer nog de landbouw, voeding en gezondheid. Hij promoveerde in 1985 in Wageningen op zijn spraakmakende boek ‘Tussen ons volk en de honger. De voedselvoorziening 1940-1945’. In dit nieuwe bijna 600 bladzijden tellende boek is heel wat agrarisch aan te treffen. Zijn vroege jeugd speelt zich af op een boerenerf in Boekel op de rand van de Peel. Het dorpsleven is ruim aanwezig. Volwassen als leraar in Roermond, richt hij met enkele anderen een nog steeds bestaand volkstuincomplex op. Aan onze Vereniging voor Landbouwgeschiedenis is een afzonderlijke paragraaf gewijd met enkele leuke anekdotes over gehouden excursies.

De studie over de Tweede Wereldoorlog krijgt een breed vervolg in de verhalen: ‘De verstoteling’, ‘Irritante wetenschap: gesprek aan de Eem en onder vuur in Berlijn’ en de fascinerende tekst ‘Vergiffenis schenken?’. 

Flyer met info over wijze van bestelling

Jan Zwemer, Wees niet bang. Piet Oosterling, uitvinder, inspirator en idealist (Vlissingen 2022)

Piet Oosterling (1945-2018), een bakkerszoon uit Groede in Zeeuws-Vlaanderen, had lang zijn thuisbasis in de Haarlemmermeer, maar zijn vindingen werden en worden over de hele wereld toegepast. ‘Geen saai bestaan,’ noemde hij zijn leven in een terugblik, daarbij opmerkend dat uitvinden hem ‘in het bloed’ zat. Piets levensverhaal lijkt nu en dan op het sprookje van Klein Duimpje en de Reus, zoals bij het op de markt brengen van de melkrobot oftewel het Automatisch Melksysteem met zijn bedrijf Prolion in de jaren 1990. Ambachtelijk werken leerde hij bij Vicon in Nieuw-Vennep, doorzetten zat in zijn genen. Anderen helpen en stimuleren eveneens. De idealist Piet Oosterling ontwierp op latere leeftijd nog de ‘zoetwatermolen’ die in droge gebieden drinkwater genereert. ‘Bang’ kwam niet in zijn woordenboek voor.

Uitgeverij Den Boer | De Ruiter, Vlissingen, 2022

2021

Consensus en conflict. Waterbeheer in de Nederlanden 1200-1800.

Een nieuwe synthese over de geschiedenis van het waterbeheer beschrijft deze vanuit het perspectief van de bestuurscultuur. In de traditionele beeldvorming over het Nederlandse waterbeheer domineren samenwerking en evenwichtige belangenafweging, maar dit boek biedt een realistischer, en daarmee rijker, beeld. We vinden opvallend veel, en al vroeg, elementen van het ‘polderen’ – zoals brede participatie, consensus zoeken, geschade belangen compenseren –  maar er waren ook moeizame conflicten. Het boek kijkt systematisch naar vormen van participatie en manieren waarop belanghebbenden invloed konden uitoefenen. De geschiedenis van waterstaat en waterschappen wordt daarbij verbonden aan grote thema’s in de Nederlandse geschiedschrijving, zoals de vroege verstedelijking, de ingrijpende transformatie van het boerenbedrijf en de merkwaardige staatsinrichting van de Republiek. Het is de synthese van  een jarenlang onderzoeksproject door een team van universitaire onderzoekers. Auteur is Milja van Tielhof, met een hoofdstuk door Piet van Cruyningen.

De prijs is € 39,‒.

Harm Zwarts, Knowledge, networks and niches. Dutch agricultural innovation in an international perspective c. 1880-1970, dissertatie Wageningen University 2021. 220 p. ISBN 9789463953412.

Henri Slijkhuis, Het boerenleven op de Noordoost-Veluwe. Landbouwgeschiedenis van 1700 tot heden en persoonlijke verhalen.

Boeren op de Noordoost-Veluwe hebben eeuwenlang gereageerd op veranderende omstandigheden en hun bedrijfsvoering hierop aangepast. Met name op het zand hebben boeren het nooit gemakkelijk gehad. Water heeft altijd een grote rol gespeeld. Zelden is er sprake van een optimale situatie voor de boer. De grond is vaak te droog of te nat.
In het eerste deel van dit boek wordt de geschiedenis beschreven van de boeren op de Noordoost-Veluwe. Na een beknopt behandelde zestiende en zeventiende eeuw speelt het verhaal zich vooral af vanaf de achttiende eeuw tot aan de dag van vandaag. De gemeenten Epe en Heerde staan centraal.
Wat u in het tweede deel van het boek aantreft, zijn verhalen over het boerenleven in de twintigste eeuw.
Veertien mensen zijn geïnterviewd en deze gesprekken zijn omgezet in verhalen. Vanuit verschillende perspectieven wordt het boerenleven beschreven. Bij elkaar geeft het een levendig beeld van het vroegere leven in en om de boerderij op de Noordoost-Veluwe.

Het luxe gebonden boek van bijna 200 pagina’s en meer dan 150 foto’s en kaarten in kleur, en
wordt uitgegeven door streekmuseum Hagedoorns Plaatse en de vereniging Ampt Epe.
Vanaf 28 augustus 2021 verkrijgbaar bij de Hagedoorns Plaatse en in de lokale boekhandel.
Prijs: € 18,95

Bart Middelburg, Van Neck aff met de son om. De geschiedenis van polder de Wijdewormer. (Z.p.: de Kring, 2021) 316 p. ISBN 9789462972124.

Misdaadjournalist Bart Middelburg heeft zich gewaagd aan een onderzoek naar de geschiedenis van droogmakerij de Wijde Wormer. Het resultaat is een lokale geschiedenis gebaseerd op degelijk empirisch onderzoek. Vooral wat hij boven water heeft gehaald over de praktijken voor en tijdens de droogmaking is de moeite waard.

Hans de Haan en Jacob H.P. van der Vaart, Amerikaanse boerderijen in Fryslân. Inspiratiebronnen, bouwers en modellen (Gorredijk: Noordboek, 2021) 152 p. ISBN 9789056158231.

In 2021 verschenen twee boeken over boerderijbouw in Friesland. Een daarvan gaat over ‘Amerikaanse’ boerderijen. Deze boerderijen, die allerlei innovaties bevatten, werden in Friesland geïntroduceerd door de boerenzoon Lammert Brouwers uit Minnertsga, die van1911 tot 1919 in de Verenigde Staten verbleven had. Er zijn enkele tientallen van gebouwd.

Paul Borghaerts, Houtstromen. Bossen, binten en boerderijen (Gorredijk: Noordboek, 2021) 416 p. ISBN 9789056156886.

Wie vorig najaar aan de excursie naar Friesland heeft deelgenomen, heeft daar kunnen luisteren naar een presentatie door dendrochronoloog Paul Borghaerts over zijn onderzoek naar boerderijen in de greidhoek. Het verslag van zijn onderzoek naar ruim honderd boerderijen is neergelegd in een boek. De uitkomsten zijn indrukwekkend: we weten nu waar het bouwhout voor boerderijen in Noord-Nederland vandaan kwam. De herkomstgebieden bleken geregeld te verschuiven, van Noorwegen naar diverse Baltische regio’s.

2020

Realisatie Ruilverkaveling Blijham-Bellingwolde 1947-1974.
Van dit boek is onlangs de tweede druk verschenen. Het gaat over een grootscheepse kavelruil met verplaatsing van 20 boerderijen, met als doel op een doelmatiger wijze landbouw te kunnen bedrijven. De initiatiefnemer van de ruilverkaveling was Eltjo Buringh, landbouwer aan het Oosteinde van Blijham. Het boek is zeer ruim geïllustreerd.  Samenstellers zijn: Jan Hazelhoff, Scholto ten Have en Gerhard J. Oterdoom. Realisatie Ruilverkaveling Blijham-Bellingwolde 1947-1974. (Blijham, 2020). Uitgegeven door de Landbouwverenigingen van Blijham en Bellingwolde. Er zijn nog slechts enkele boeken beschikbaar.

Te bestellen door te mailen naar ruilverkaveling2019@gmail.com. De prijs van het boek is € 20,- inclusief verzendkosten.

2018

Tussen gemeynte en landschapspark. Zes generaties boeren op Mortelshof (1829-2005). Onlangs is een lijvig boek verschenen over de geschiedenis van een boerderij in Midden- Limburg in de gemeente Sint-Odiliënberg, vijf km ten zuidoosten van Roermond. Mortelshof – genoemd naar de Mortel, een inmiddels doorgevallen vennetje in een zeer oud rivierdal – heeft zich ontwikkeld van een particuliere ontginningsboerderij op wat eeuwenlang gemeenschappelijke heidegrond was geweest van de dorpelingen van Linne en Sint-Odiliënberg, tot een gemengd en tevens selectiebedrijf voor zaaigranen en pootaardappelen vanaf ± 1925. (Het logo van een tamme kastanjeboom op de juten aardappelzak raakte alom bekend in het zuiden van Nederland en in het aangrenzende België; de boerderij ligt in een glooiend landschap tussen twee kastanjelanen in.)
Behalve agrarische geschiedenis met aandacht voor de ontwikkeling van de coöperatieve organisaties van de Limburgse Land- en Tuinbouw Bond (LLTB), in het bijzonder in de Roerstreek, bevat dit boek van 736 pagina’s met meer dan 450 illustraties ook een familiegeschiedenis.
Exact honderd jaar is deze boerderij eigendom geweest van drie generaties Slangen. In dit boek wordt aangetoond dat de volkswijsheid “(ver)werven, erven en (be)derven” van toepassing is geweest op opkomst, bloei en ondergang van dit familiebedrijf.  In dat opzicht kan dit boek heel leerzaam zijn voor families die vandaag de dag van doen hebben met de problematiek van een bedrijfsopvolging.
Tot slot, de negentiende-eeuwse boerderij werd begin 1945 vernietigd. In 1947-1948 werd een nieuwe boerderij gesticht, een streekeigen versie van het zogenaamde ‘Midden-Limburgse Maasdaltype’, dat model staat voor een naoorlogs gemengd bedrijf uit de tijd van de wederopbouw. Na de ‘ontmenging’ en voortgaande specialisatie in de daaropvolgende decennia bleven pootaardappelen en varkens de boventoon voeren.
Eind 2005 werd het bedrijf opgeheven en gingen de akkers over naar Stichting het Limburgs Landschap die hier nu een landschapspark beheert. De latere economiegebouwen rondom de boerderij (waaronder een moderne varkensstal, aardappelkoelhuis, glazen bewaarplaats voor de kieming van pootgoed, bijenstal, enz.) zijn in 2012 ontmanteld zodat nu nog de ‘bakstenen burcht’ resteert.

Jaak Slangen, Tussen gemeynte en landschapspark. Zes generaties boeren op Mortelshof (1829-2005) (Leiden 2018) ISBN: 978 90 817575 1 5        Prijs: € 45 (inclusief verzendkosten: €55.60).  www.mortelshof.nl.
Het boek kent een beperkte oplage van 400 ex. en is in eigen beheer uitgegeven. Het is te bestellen via: jaak.sla@gmail.com. IBAN: NL11 ASNB 0708 0775 87.

Van melkrijder tot fabrieksdirecteur. 

In 1955 zie je overal in Friesland de rokende pijpen van kleine zuivelfabriekjes. Talloze Friezen vinden werk in een van die ruim honderd fabrieken. Zwaar werk: melkbussen tillen, laden en lossen, kaas keren, flessen dragen, soms met veel lawaai, stank en hitte. Vijfentwintig jaar latere zijn er nog maar zo’n dertig zuivelfabrieken over in Friesland. De melk wordt per tank opgehaald en de ontvangst is volautomatisch, steeds meer handelingen worden met machines verricht. Het werk is lichter, maar vergt mee kennis. Het platteland verliest zijn dorpsfabrieken, maar door technologische vernieuwing blijft de Friese zuivelsector internationaal concurrerend. In deze rijk geïllustreerde uitgave oud-personeelsleden, van melkrijder tot directeur, over de veranderingen die zij tijdens hun loopbaan hebben meegemaakt. Het zijn stuk voor stuk boeiende verhalen over verschillende levens in de zuivel: een groepsportret van een Friese topsector.

160 pagina’s. ISBN 978 9492 457 196. Prijs € 22,50, te bestellen bij CB en Uitgeverij Het Kanaal (058-2135253.) Het boek is voortgekomen uit een onderzoek van Jan Ybema aan de Fryske Akademy.


2017

Land van glas – tuinbouwgeschiedenis. Aan de hand van de lotgevallen van de familie Moerman in Bleiswijk geeft auteur en agrarisch journalist Koen van Wijk een levendig beeld van de ontwikkelingen in de tuinbouw gedurende de twintigste eeuw. Van de opkomst en de eerste kassen, het veilingwezen, de introductie van de tomatenteelt, de rol van onderzoek en innovaties als biologische gewasbescherming en steenwolteelt. Ook de gebeurtenissen op het nationale en wereldtoneel zoals de crisis, wereldoorlogen en wederopbouw dringen door in het gezinsbedrijf van familie Moerman. Naast de tuinbouwgeschiedenis geeft Land van glas dankzij herkenbare details ook een goed beeld van het leven in een agrarisch gezin. Het boek kost € 19,99 en is te koop bij de boekhandel en via internetwinkels.  ISBN 978 94 004 05646.

2014

Met Voor en door boeren? De opkomst van het coöperatiewezen in de Nederlandse landbouw vóór de Tweede Wereldoorlog heeft Ronald Rommes een belangrijk boek geschreven. Op basis van nieuw bronnenonderzoek brengt hij de feitelijke ontwikkeling van de oprichting van coöperaties in de landbouw in kaart en geeft daarmee antwoord op vele vragen als wanneer, waar, waarvoor en door wie de coöperaties werden opgericht. Het boek  (320 pp) is verschenen bij uitgeverij Verloren en in de boekhandel te koop voor 30 euro.